TAXIA Kişisel Rıza Formu

2022-43 Yeni Varlık Barışı Kanunu

30 Haziran 2022’de vergisiz varlık barışına başvurunun son günüydü.

1 Temmuz tarihli 7417 sayılı Kanun’a eklenen bir madde ile varlık barışı uygulaması tekrar kabul edilmiş oldu.

Kanun’un henüz Resmî Gazete’de yayımlanmadığını hatırlatalım.

Öncekiler

Varlık barışı, diğer adıyla kayıt dışı varlıkların ekonomiye kazandırılmasıyla ilgili en son düzenleme 11 Kasım 2020 tarih ve 7256 sayılı Kanun’la yapılmıştı.

Varlık barışı daha önce de defalarca uygulandı; 2008 yılında 5811 sayılı Kanun, 2013 yılında 6486 sayılı Kanun, 2016 yılında 6736 sayılı Kanun, 2018 yılında 7143 sayılı Kanun ve 2019 yılında 7186 sayılı Kanun’la yapılan düzenlemeler var.

28.11.2020 tarih ve 31318 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Bazı Varlıkların Ekonomiye Kazandırılması Hakkında Genel Tebliğ (Seri No: 1)” ile varlık barışı uygulamasının ayrıntıları açıklanmıştı. Gelir Vergisi Kanunu’nun geçici 93’üncü maddesinde yer alan düzenlemenin ayrıntıları için linkte yer alan yazıya başvurabilirsiniz.  

Neden ihtiyaç duyuldu

Açıkçası ülkemizin bir döviz darboğazı ile karşı karşıya kalması riski var. Bu açıdan çok çeşitli düzenleme, teşvik, uygulama ve denenmemiş yöntemler söz konusu. BDDK tarafından alınan en son Kararlar da bunların bir benzeri.

En son varlık barışı uygulaması 30 Haziran 2022’de bitti. İstatistikler henüz yayımlanmadığı için, ölçüp tartamıyor ve şeffaf bir şekilde ülke menfaatlerine olan fikirleri tartışamıyoruz.

TBMM’de Verilen Önerge

28 Haziran’da Meclis’e jet hızıyla gelen ve içinde birçok konuda düzenleme olan Torba Kanun’a Meclis tatile girmeden 1 Temmuz akşamı yeni bir varlık barışı düzenlemesi eklenerek gelenek bozulmadı.

Bahse konu Torba Kanuna ilişkin detayları yazımızda bulabilirsiniz.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Görüşülmekte olan 346 sıra sayılı Kanun Teklifi’nin 50’nci maddesinin aşağıdaki şekilde değiştirilmesini arz ve teklif ederiz.

"MADDE 50- 5520 sayılı Kanuna aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.

"GEÇİCİ MADDE 15- (1) Gerçek veya tüzel kişilerce, yurt dışında bulunan; para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları 31/3/2023 tarihine kadar banka veya aracı kurumlara bildirilir.

(2) Birinci fıkra kapsamına giren varlıklar, yurt dışında bulunan banka veya finansal kurumlardan kullanılan ve bu maddenin yürürlük tarihi itibarıyla kanuni defterlerde kayıtlı olan kredilerin en geç 31/3/2023 tarihine kadar kapatılmasında kullanılabilir. Bu takdirde, defter kayıtlarından düşülmesi kaydıyla, borcun ödenmesinde kullanılan varlıklar için Türkiye'ye getirilme şartı aranmaksızın bu madde hükümlerinden yararlanılır.

(3) Bu maddenin yürürlük tarihi itibarıyla kanuni defterlerde kayıtlı olan sermaye avanslarının, yurt dışında bulunan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının bu maddenin yürürlüğe girmesinden önce Türkiye'ye getirilmek suretiyle karşılanmış olması hâlinde, söz konusu avansların en geç 31/3/2023 tarihine kadar defter kayıtlarından düşülmesi kaydıyla bu madde hükümlerinden yararlanılır.

(4) Gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerince sahip olunan ve Türkiye'de bulunan ancak kanuni defter kayıtlarında yer almayan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları ile taşınmazlar, 31/3/2023 tarihine kadar vergi dairelerine beyan edilir.

(5) Birinci ve dördüncü fıkra kapsamında bildirilen veya beyan edilen varlıklar 213 sayılı Kanun uyarınca defter tutan mükellefler tarafından bildirim veya beyan tarihi itibarıyla kanuni defterlere kaydedilir. Bilanço esasına göre defter tutan mükellefler, bu madde hükümleri uyarınca kanuni defterlerine kaydettikleri kıymetler için pasifte özel fon hesabı açarlar. Bu fon hesabı bildirim veya beyan tarihinden itibaren iki yıl geçmedikçe işletmeden çekilemez, sermayeye ilave dışında başka bir amaçla kullanılamaz, işletmenin tasfiye edilmesi halinde ise vergilendirilmez. Serbest meslek kazanç defteri ile işletme hesabı esasına göre defter tutan mükellefler, söz konusu kıymetleri defterlerinde ayrıca gösterirler. Bu varlıklar dönem kazancının tespitinde dikkate alınmaz ve bildirim veya beyan tarihinden itibaren iki yıl geçmesi koşuluyla vergiye tabi kazancın ve kurumlar için dağıtılabilir kazancın tespitinde dikkate alınmaksızın işletmeden çekilebilir. Gelir ve kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunmayanlar, bu fıkrada yer alan beyan dışındaki diğer şartlar aranmaksızın madde hükümlerinden yararlanabilirler, bunlar tarafından taşınmaz dışındaki varlıkların en geç beyan tarihi itibarıyla banka veya aracı kurumlara yatırılmak suretiyle tevsik edilmesi zorunludur. Dördüncü fıkra kapsamında beyan edilerek işletme kayıtlarına alınacak taşınmazların işletmeye devrine ilişkin tapuda yapılacak işlemlerden, 2/7/1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanunu uyarınca harç alınmaz, bu taşınmazların işletmeye devri 193 sayılı Kanunun mükerrer 80 inci maddesi uygulamasında elden çıkarma sayılmaz.

6) Banka ve aracı kurumlar, kendilerine bildirilen varlıklara ilişkin olarak bildirim sahibinden bildirilen varlıkların değeri üzerinden 30/9/2022 tarihine kadar yapılan bildirimler için %1, 1/10/2022 tarihi ila 31/12/2022 tarihi (bu tarih dahil) arasında yapılan bildirimler için %2, 31/3/2023 tarihine kadar yapılan bildirimler için %3 oranında peşin olarak tahsil ettikleri vergiyi, bildirimi izleyen ayın on beşinci günü akşamına kadar vergi sorumlusu sıfatıyla bir beyanname ile bağlı bulunduğu vergi dairesine beyan eder ve aynı sürede öderler. Şu kadar ki vergi oranı; bildirilen varlıkların, Türkiye'deki banka ya da aracı kurumlarda açılan hesaplara transfer edildiği veya yurt dışından getirilerek bu hesaplara yatırıldığı tarihten itibaren en az bir yıl süreyle tutulması halinde %0 olarak uygulanır. Bu takdirde, banka ve aracı kurumlar tarafından bildirim esnasında tahsil edilerek vergi dairesine ödenen vergi, bildirim sahibinin ilgili vergi dairesine başvurusu üzerine iade edilir.

7) Vergi dairelerine beyan edilen varlıkların değeri üzerinden %3 oranında vergi tarh edilir ve bu vergi, tarhiyatın yapıldığı ayı izleyen ayın sonuna kadar ödenir. Bu fıkraya ve altıncı fıkraya göre ödenen vergi, hiçbir suretle gider yazılamaz ve başka bir vergiden mahsup edilemez.

8) Bildirim ve beyana konu edilen varlıklarla ilgili olarak 213 sayılı Kanunun amortismanlara ilişkin hükümleri uygulanmaz. Bu varlıkların elden çıkarılmasından doğan zararlar, gelir veya kurumlar vergisi uygulaması bakımından gider veya indirim olarak kabul edilmez.

9) Bildirilen veya beyan edilen varlıklara isabet eden tutarlara ilişkin hiçbir suretle vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı yapılmaz. Diğer nedenlerle başlayan vergi incelemeleri ile takdir komisyonu kararları sonucu bulunan matrah farkının madde kapsamında bildirilen veya beyan edilen varlıklar nedeniyle ortaya çıktığının tespiti ve bildirilen veya beyan edilen varlık tutarının, bulunan matrah farkına eşit ya da fazla olması durumunda matrah farkına ilişkin tarhiyat yapılmaz. Bulunan matrah farkının, bildirilen veya beyan edilen varlıklar nedeniyle ortaya çıktığının tespitine rağmen söz konusu varlık tutarlarından büyük olması durumunda sadece aradaki fark tutar üzerinden vergi tarhiyatı yapılır. Vergi incelemesi veya takdir komisyonu kararlan sonucunda bildirim veya beyana konu edilen varlıklar dışındaki nedenlerle matrah farkı tespit edilmesi durumunda, bu madde kapsamında bildirilen veya beyan edilen tutarlar, bulunan matrah farkından mahsup edilmeksizin tarhiyat yapılır.

10) Birinci fıkra uyarınca bildirildiği halde, bildirilen varlıkların, bildirimin yapıldığı tarihten itibaren üç ay içinde Türkiye'ye getirilmemesi veya Türkiye'deki banka ya da aracı kurumlarda açılacak bir hesaba transfer edilmemesi ile bildirilen veya beyan edilen tutarlara ilişkin tarh edilen vergilerin süresinde ödenmemesi ve bu maddede yer alan diğer şartların yerine getirilmemesi hallerinde dokuzuncu fıkra hükmünden yararlanılamaz. Vergi incelemesine başlanılan veya takdir komisyonuna sevk edilen tarihten sonra bu madde kapsamında yapılan bildirim ve beyanlar dolayısıyla söz konusu inceleme veya takdir komisyonu kararları sonucunda yapılacak tarhiyatlar için de dokuzuncu fıkra hükmü uygulanmaz. Tahakkuk eden verginin vadesinde ödenmemesi vergi aslının gecikme zammı ile birlikte 6183 sayılı Kanun uyarınca takip ve tahsiline engel teşkil etmez. Tahsil edilmiş olan vergiler red ve iade edilmez.

11) Bildirim ve beyan süresi sona erdikten sonra bildirim veya beyanlara ilişkin düzeltme yapılamaz.

12) Hazine ve Maliye Bakanlığı, madde kapsamına giren varlıkların Türkiye'ye getirilmesi ve bildirimi ile işletmeye dâhil edilmelerine ilişkin hususları, bildirim ve beyana esas şekli ile maddenin uygulanmasında kullanılacak bilgi ve belgeler ile iade işlemlerine ve uygulamaya ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir.

13) Bu maddeyi ihdas eden Kanunla, Kanunun 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinde yapılan değişiklik hükmü, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce sermaye artırımı yapan veya ilk defa kurulan şirketler için 2022 yılı hesap dönemi dahil olmak üzere 5 hesap dönemi için uygulanır.”

Gerekçe

Madde Gerekçesi

Kanun Teklifinin 50’nci maddesinde değişiklik yapılarak, gerçek ve tüzel kişilerce sahip olunan para, döviz, altın, hisse senedi, tahvil ve diğer menkul kıymetlerin Türkiye'ye getirilmek suretiyle millî ekonomiye kazandırılması, gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin yurt içinde sahip oldukları varlıkları da kayıt altına almaları teşvik edilmektedir.

Maddeden yararlanmak için 31/3/2023 tarihine kadar beyan veya bildirimde bulunulması gerekmektedir. Yurt dışındaki varlıklara ilişkin bildirim süresinin sona ereceği 31/3/2023 tarihi beklenmeksizin, 30/9/2022 tarihine kadar (bu tarih dâhil) yapılan bildirimler için vergi oranının yüzde 1, 1/10/2022 ila 31/12/2022 tarihleri (bu tarih dâhil) arasında yapılan bildirimler için vergi oranının yüzde 2 olarak uygulanması öngörülmektedir. Yine, bildirime konu varlıkların banka ve aracı kurumlarda açılacak hesaplarda en az bir yıl süreyle tutulması hâlinde, bildirim esnasında alınan verginin iadesine imkân tanınmaktadır.

Diğer taraftan teklifin mevcut 50’nci maddesinde yer alan bu kanunun yayımlandığı tarihten önce nakdi sermaye artırımı yapmış olanların yeni düzenlemelerden ne şekilde yararlanacağına ilişkin hüküm son fıkra olarak korunmaktadır.

Kanun Meclis Genel Kurul’unda kabul edilmiş olup yakında Cumhurbaşkanı tarafından onaylanması ve Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmesi beklenmektedir.

Dikkat çeken noktalar

Varlık barışına ilişkin dikkat çeken önemli bazı konular şu şekildedir;

• Yapılan düzenleme ilk kez Kurumlar Vergisi Kanunu’na eklenen geçici 15. madde ile yapılmıştır.
• Yurtiçi varlık barışında %3 olarak sabit oranlı bir vergilendirme yapılacak iken yurtdışı varlık barışında ise Kanun maddesinde yer alan bildirim tarihlerine göre %3, % ve %1 oranlarında vergilendirme yapılacaktır.
• Varlık barışı kapsamında bildirimi yapılan varlıkların banka veya aracı kurumlarda en az bir yıl süreyle tutulması halinde daha önce alınan vergi iade edilecektir.
• Yurtdışı varlık barışında bildirimi yapılan varlıkların 3 ay içerisinde Türkiye’ye getirilmesi gerekmektedir. İlgili varlıklar bu süre içerisinde Türkiye’ye getirilmezse Kanunun sağladığı avantajlardan faydalanılamayacak ayrıca bildirime konu varlıklar üzerinden alınacak vergi gecikme zammı ile birlikte 6183 sayılı Kanuna göre takip ve tahsil edilecektir.
• Yurtiçi varlık barışı kapsamında işletmeye devrolunan taşınmazların devrinde tapu harcı alınmayacaktır.
• Yurtiçi ve yurtdışındaki varlıkların bildirime konu edilmesi halinde işletmeler söz konusu varlıkları aktif hesaplarına kaydedecek ve karşılığında pasifte özel bir fon hesabı oluşturacaklardır. Fon hesabına alınan tutarların sermayeye ilave dışında iki yıl süreyle işletmeden çekilmemesi gerekmektedir.
• Yurtiçi ve yurtdışından getirilen varlıklara isabet eden tutarlara ilişkin olarak vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı yapılamayacaktır.
• Varlık barışı kapsamında ödenen vergilerin gelir veya kurumlar vergisi açısından indirim veya gider olarak dikkate alınması da mümkün bulunmamaktadır.

Değerlendirme

Diğerleriyle karşılaştırınca varlık barışı uygulamasında gördüklerimiz şunlar:

• Varlık barışı daha önce de defalarca uygulandı; 2008 yılında 5811, 2013 yılında 6486, 2016 yılında 6736, 2018 yılında 7143 ve 2019 yılında 7186 sayılı Kanun’la yapılan düzenlemeler var. En sonuncusu 11 Kasım 2020 tarih ve 7256 sayılı Kanun’la yapılmıştı. (2008-2013-2016-2018-2019-2020-2022 (tarihler arasındaki yakınsama siyaset ve ekonominin gidişatına dair fikir veriyor)
• Varlık barışı için ayrı kanunlar çıkıyor normalde. 2020 yılında ilk defa Gelir Vergisi Kanunu’na geçici madde olarak eklendi (ama Teklif halinde iken). Son uygulamada ise TBMM içtüzüğü gereği, sürecin uzamaması için Teklifte Kurumlar Vergisi nakdi sermaye indiriminin 5 yılla sınırlanmasıyla ilgili geçici maddeye fıkralar olarak eklendi (KVK Geçici madde 15) Varlık barışı esas olarak vergi incelemesine karşı kalkan oluşturuyorsa asıl yerinin belki Vergi Usul Kanunu olması tartışılabilir.
• Yurt dışından getirilen varlıklar için bildirim, yurt içinden gelenler için beyanname/beyan terminolojisi kullanılıyor. Uygulamaya ilişkin bütün tebliğ, sirküler, beyanname düzenleme programında yapılan değişiklikler vs bu minvalde ilerliyor. VUK genel olarak vergilemede beyan ve beyannameyi esas alırken, yurt dışından getirilenlerde bildirim kelimesinin yarattığı lehe/aleyhe pek çok durum yaşanabilir.
  • İlk akla gelen, beyana karşı dava açma, ihtirazı kayıt uygulamasıdır.
  • İkincisi ise resen tarh, tahakkuk fişi, inceleme vs çoğu esaslı konu beyan/beyanname için geçerli. Örneğin; bildirimlerde vergilendirme veya hesap hatası olursa VUK hata hükümlerine lafzi olarak girmiyor. (VUK md 116-126) Bu tür durumlar için mutlaka mali müşavirinize veya vergi danışmanınıza başvurun.
• Yurt içinde taşınmazlarda harç alınmaması kanunilik açısından gerekli ve olumlu bir uygulama. Aynı şekilde sahip olunan taşınmazın elden çıkarılması dolayısıyla değer artış kazancına konu edilmeyeceğinin de kanunda yerini bulmuş olması değerli.
• Önceki uygulamalar bazen vergili bazen de vergisiz yapıldı. – Vergisiz yapılan bir varlık barışı sonrasında dönemin Maliye Bakanına- vergi alınmayınca insanlar korkuyor getirmiyor, en iyisi cüzi bir vergi alınsın denildi bazı meslektaşlar tarafından.
• Bu sefer yurt dışından gelen varlıklar için artan oranlı bir vergi var. Yurt içindekiler için bu avantaj yok, bakalım nasıl bir yol veya yöntem olacak.
• Yurt dışından gelenlerde 1 yıl tutarlarsa alınan vergi iade edilecek.
• Gelen dövizler için şirketlerde BDDK’nın en son aldığı kredi kullanma limitine ilişkin kararı karşısındaki durumunu, kur korumalı mevduata girip girmeyeceğini veya başka enstrümanlarla desteklenip desteklenmeyeceğini yaşayarak göreceğiz.
• Önceki varlık barışlarına kaç adet başvuru olduğu ve ne kadar tutarın bildirim konusu yapıldığı, ne kadar tutarın gerçekten geldiği açıklanmadığı için bilimsel bir analiz yapma ve akademik çalışma imkânı olamamaktadır.

Bu bülten ile ilgili sorularınız için danışmanlarımızla iletişime geçebilirsiniz.

Sevgi & Saygılarımızla,

Tax & International Advisory | Taxia & Taxademy