MENU
Türkiye’de şirketlerin iş yaparken en çok dikkat etmeleri gereken konulardan bir tanesi de öz sermayedir. Mevzuatımızda sermaye, kaynak ve özkaynak özel olarak düzenlenen bir alandır. Yerli sermaye ile yapılan yatırımlar kadar yurt dışından gelen sermaye de ülke kalkınması için hayati önem taşır. İşte bu nedenle sermaye hareketleri konusu ülkemizde TCMB tarafından her zaman sıkı bir şekilde düzenlenmiştir. 2018 yılında yaşanan ekonomik çalkantı ve son dönemlerde gündemden düşmeyen döviz kuru / faiz ve enflasyon ilişkisi içinde Genelgenin önemi giderek artmaktadır.
Tam da bu ortamda çıkarılan 2018 tarihli Sermaye Hareketleri Genelgesi bugün itibariyle 126 noktada değişikliğe uğramıştır. Yani 4 yıl içinde 100’den fazla değişiklik olmuştur. 2021 yılı içinde toplam 28 dipnot güncellemesi olmuştu. 2022 yılında da 6 ayrı tarihte güncellemeler olmuştur. Takip ettiğimiz değişiklikleri sizler için özetliyor olacağız.
En son 22 Temmuz 2022 tarihinde 6 dipnot değişikliği ile Türk vatandaşlığına taşınmaz alınması yoluyla geçilmesi ile ilgili olarak usullerde güncelleme yapılmıştır. Yapılan değişikliklerle, taşınmaz satışı yanında taşınmaz satış vaadi şeklinde yapılan değişiklikler de kapsama alınmakta, satın alınacak taşınmazlar için kredi çekilmesi, finansal kiralama işlemi yapılması durumunda dövizle işlem yapılması, cebri icra veya bağış işlemlerinin de bu kapsama alınması ve satışa ilişkin alınması gereken asgari bilgileri içeren Ek-5’in Genelgeye eklenmesi sağlanmıştır.
Konuya istatistiki açıdan da bakmak gerekirse; ülkemizde yabancılara yapılan konut satış rakamlarına bakınca konunun önemi anlaşılmaktadır.
Yabancılara yapılan konut satışları 2022 haziran ayında bir önceki yılın aynı ayına göre %81,8 artarak 8 bin 630 oldu. Haziran ayında toplam konut satışları içinde yabancılara yapılan konut satışının payı %5,7 oldu. Yabancılara yapılan konut satışlarında ilk sırayı 3 bin 906 konut satışı ile İstanbul aldı. İstanbul'u sırasıyla 2 bin 534 konut satışı ile Antalya ve 428 konut satışı ile Mersin izledi. Kaynak TÜİK, TÜİK Kurumsal (tuik.gov.tr) Temmuz ayı istatistiklerine göre ise satışların hem bir önceki aya göre hem de geçen yıla göre ciddi şekilde azaldığını görüyoruz.
Bu rakam 2021 Haziran ayında 4,748 iken 2020 Haziran ayında ise 1,664 idi.
Daha önce de hep ifade ettiğimiz gibi bu Genelgede yapılan değişiklikler maalesef Resmî Gazete’de yayımlanmıyor. TCMB’nin kendi web sayfasında yer alan genelgenin dipnotlarından taranarak ekibimizce titizlikle hazırlanan bu çalışmanın ilgisi olan danışmanlar ve firmalarca konunun önemine binaen dikkatle incelenmesini tavsiye ederiz.
Önemi Nedir?
Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar ve buna ilişkin mevzuat ile yerli veya yabancı sermayeli şirketlerin sermaye hareketleri, ihracat, ithalat, döviz kazandırıcı işlemler, yurt içinden ve yurt dışından temin edilen krediler, döviz ile düzenlenemeyecek sözleşmeler ve denetim konuları çok ayrıntılı ve sıkı bir şekilde belirlenmiştir.
Kararın 12’nci maddesine göre yabancı yatırımcılar tarafından Türkiye’ye yapılacak doğrudan yatırımlar Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu ve buna bağlı oluşturulan mevzuat çerçevesinde gerçekleştirilir.
Anılan Karara ilişkin usul ve esaslar TCMB I-M sayılı Genelgesi ile TCMB’nin Bankacılık ve Finansal Kuruluşlar Genel Müdürlüğü tarafından çıkarılan Sermaye Hareketleri Genelgesi ile açıklanmaktadır. Genelge ekinde ayrıca Türkiye’den sermaye ihracına ilişkin (Ek-1), Döviz Gelirleri Beyan Formu (Ek-2) ve İhracat Kredi ve İhracat Kredisi Garanti Kuruluşlarını gösterir (Ek-3) no.lu Liste ve Döviz Gelirleri Uygunluk Tespit Raporu (Ek-4) yer almaktadır.
Özet Olarak Bugüne Kadar Değişenler
Genelgede özet olarak bugüne kadar, döviz gelirlerinin beyanı ve yıllık güncelleme, risk merkezi bildirimleri, yurt dışından gelen paraların kredi olup olmadığının takibinde bilgi belge ibrazı, yatırım teşvik belgesine dayalı döviz kredilerinde mükerrer kullanımın önlenmesi, lisanslı ve lisansız elektrik üretimi tesislerinin devrinde döviz kredisi kullanım esasları, yabancı gemilere ve duty free mağazalara yapılan satışlarda döviz gelirlerinin beyanı, yeni veya mevcut şirket alımında istisna ve nakdi ve gayri nakdi krediler, avans sermaye, hisseye dönüştürülebilir tahviller, kredi bakiyesinin hesaplanması, PPP olarak bilinen kamu – özel işbirliği projelerine ilişkin özellikli durumlar, alınan kredinin başka hesaplara aktarılması, rotatif krediler ve muhtemel döviz gelirleri ile ilgili açıklayıcı düzenlemeler ve değişiklikler yapılmıştır.
2021’de Yapılan Değişiklikler
Genelgede Hazine ve Maliye Bakanlığının yazıları referans verilerek çok fazla değişiklik yapılmıştır. Yurt dışından gelen sermayenin daha sonra krediye dönüşmesi, işlenmemiş kıymetli madenlerin ayni sermaye olarak getirilmesi, ortaklık pay devirlerinin devralınmasında koşullu pay devri ödemelerinin şirkete yapılabilmesi, döviz gelirleri tespit rapor formatının (Ek-4) belirlenmesi, transfer sebebi belirlenemeyen ve kontrole tabi tutulan yurt dışından gelen döviz tevdiat düzenlemesinin TL olarak gelen tutarlar için de uygulanması, mükerrer kullanımın önlenmesi için beyan alınması (imza zorunluluğu kaldırılmıştır), muhtemel döviz gelirlerine dayalı döviz kredisi uygulamasında ihracat genelgesine göre mücbir sebep ve haklı durum hallerinde süre taleplerinin incelenmesi, yurda getirilmeden kullanılabilen kredilerin kapsamı, yurt dışından alınan kredinin yurt içine aktarımı, Bakanlıkça borcu veya garantör sıfatıyla sağlanan krediler gibi konularda düzenlemeler yapılmıştır.
2022 Değişiklikleri?
Gayrimenkul kıymetlerle ilgili kapsamda ve döviz ödeme zorunluluğunda, holding şirketlerin kullandıracağı kredilerde raporlama ve bilgilendirme düzenlemesinde değişiklik yapılmış ve yurt dışı döviz geliri sayılan hizmetler güncellenmiştir.
Önemli bir başlık olarak gayrimenkul kıymetlerle ilgili kapsam ve döviz ödeme zorunluluğu genişletilmiş ve açık olan bazı işlem türleri detaylandırılmıştır.
Genelgenin 13’üncü maddesine göre yurt dışında yerleşik kişilerin, Türkiye’de satın aldıkları veya sahip oldukları gayrimenkul ve gayrimenkule bağlı ayni hakların gelirleri ve satış bedellerinin vergi ve benzeri yükümlülükler düşüldükten sonra kalan net tutarının bankalar tarafından yurt dışına transfer edilmesi serbesttir.
Genelgenin ilgili maddesine 19 Ocak 2022 tarihli yazı ile aşağıdaki bentler eklenmiş ve bazı düzenlemeler yapılmıştı.
(2) Türkiye Cumhuriyeti ile vatandaşlık bağı bulunmayan kişilerin Türkiye’de satın aldıkları gayrimenkullerin ödeme yükümlülükleri döviz cinsinden yerine getirilir. Bu döviz tapu işlemleri öncesinde gerekçesi de belirtilerek bir bankaya ve bankaca da Merkez Bankasına satılır. Ödeme ilgililere Türk lirası olarak yapılır. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Merkez Bankasınca belirlenir.
22 Temmuz değişikliği ile gayrimenkul satış vaadi sözleşmesi ile yapılan işlemler de kapsama alındı. Gayrimenkul satış vaadi sözleşmelerinde ödeme yükümlülüğü peşin ödenen kısım içindir.
(3) İlgililer tapu işlemleri başvurusunda satış bedeli olan dövizin bir bankaya satıldığını tevsik eden döviz alım belgesini tapu idaresine sunmakla yükümlüdür. İlgililer tarafından döviz alım belgesinde kayıtlı Türk lirası tutar satış bedeli olarak tapu idaresine beyan edilir.
(4) İkinci fıkra kapsamında bankalara döviz satışının yalnızca ilgili gayrimenkulün alıcısı, satıcısı, bunların vekilleri ya da temsilcileri tarafından yapılması mümkündür.
(5) İkinci fıkra kapsamında yapılacak döviz satışlarına ilişkin bankalarca düzenlenecek döviz alım belgelerinin açıklama kısmına asgari olarak adına döviz bozdurulan kişinin adı soyadı, pasaport numarası ya da Yabancı Kimlik Numarası, alışı yapılan dövizin ABD doları karşılığı ve bu işlemin bu madde kapsamında gerçekleştirildiğini belirten bir ifadenin eklenmesi zorunludur.
22 Temmuz 2022 tarihli güncelleme ile yapılacak asgari açıklamanın formatı belirlenerek Genelge’ye Ek-5 olarak eklenmiştir. Açıklamada, adı soyadı, pasaport veya yabancı kimlik numarası dışında taşınmaz parsel numarasının da yer alması zorunludur.
Yabancıya taşınmaz satışında ne değişti?
22 Temmuz tarihinde yapılan değişiklikler ile, taşınmaz satışı yanında taşınmaz satış vaadi şeklinde yapılan değişiklikleri kapsama almakta, alınacak taşınmazlar için kredi çekilmesi, finansal kiralama işlemi yapılması, cebri icra veya bağış işlemlerinin de kapsama alınması, satışa ilişkin alınması gereken asgari bilgileri içeren Ek-5’in Genelgeye eklenmesi sağlanmıştır.
Aynı tarihte Genelge’ye eklenen diğer fıkralar da şu şekildedir:
(6) İkinci fıkra kapsamındaki ödeme yükümlülüklerinin (kamu kurumlarınca yapılan borçlandırmalar hariç olmak üzere) kanuni ipotek yoluyla sağlanması mümkün değildir.
(7) Türkiye Cumhuriyeti ile vatandaşlık bağı bulunmayan dışarıda yerleşik gerçek kişilerin Türkiye’de satın alacakları gayrimenkullerin finansmanı amacıyla yalnızca döviz kredisi kullandırılabilir. Anılan kişilerin bu amaçla kullanacakları döviz kredisi bedellerinin bankaca tapu işleminden önce Merkez Bankasına satılarak döviz alım belgesine bağlanması ve tapu idaresine sunulması ile kredi bedelinin satıcı hesabına banka tarafından Türk lirası olarak yatırılması zorunludur.
(8) İcra Müdürlüklerince cebri icra yoluyla ikinci fıkra kapsamında yapılan gayrimenkul satış işlemlerinde kişiye kalan ihale bedellerinin ve kamu kurum ve kuruluşlarınca kişiye yapılan gayrimenkul satış işlemlerinde satış bedellerinin döviz alım belgesine bağlanarak döviz alım belgesinin ilgili İcra Müdürlüğüne/kamu kurum ve kuruluşuna ibraz edilmesi zorunludur.
(9) Türkiye Cumhuriyeti ile vatandaşlık bağı bulunmayan kişilere yapılan bağış işlemlerinde Tapu Müdürlüklerince ilgililere bu Genelge kapsamında bilgi verilmesi ve yapılan bağış işleminin vergi mevzuatı çerçevesinde gerekli değerlendirmelerin yapılması için vergi dairesi başkanlıklarına/müdürlüklerine bildirilmesi zorunludur.
(10) Türkiye Cumhuriyeti ile vatandaşlık bağı bulunmayan dışarıda yerleşik kişilerle akdedilecek gayrimenkul edinimine ilişkin finansal kiralama sözleşmelerinin yabancı para cinsinden düzenlenmesi ve yabancı para cinsi ödemelerin döviz alım belgesine bağlanması zorunludur.
Ülkemizde sermayenin ve özellikle yabancı sermayenin artan önemi ve yabancılara taşınmaz satışının hem vatandaşlık kazanılması ve hem de belli şartlarla KDV alınmıyor olması bu konuyu çok önemli hale getirmektedir. Bu sebeple çok boyutu olan bu konuyu tüm açılarıyla takip ediyoruz.
Bu konuyla ilgili olarak bize sormak istediğiniz bir konu olursa iletişim için web sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Saygılarımızla,
Taxia | Tax & Finance
