Blog Sirküler Slider-tr

2021-099 / 7338 sayılı Kanun Kapsamında Yenileme Fonu Uygulaması

No      :  2021-099

Tarih :  28 Ekim 2021

Konu : 7338 sayılı Kanun Kapsamında Yenileme Fonu Uygulaması

Yenileme fonu, amortismana tabi iktisadi kıymetlerin satılması sonucunda oluşan karın alınan aynı tür iktisadi kıymetin amortismanından düşülmesi suretiyle vergi erteleme avantajı sağlayan bir uygulamadır.

Bu ertelenen vergi ile oluşan kaynak iktisadi kıymetlerin yenilenmesinde kullanılmakta ve bu sayede işletmelerin modernizasyonu çalışmaları teşvik edilmektedir.

Bu yazıda sizler için yıllardır tartışmalı olan bazı noktaları da netleştirme amacıyla yeniden düzenlenen Yenileme Fonu uygulamasını izah edeceğiz.

Mevcut Uygulama

VUK’un ‘‘Amortismana Tabi Malların Satılması’’ başlıklı 328. maddesinde;

“Amortismana tabi iktisadi kıymetlerin satılması halinde alınan bedel ile bunların envanter defterinde kayıtlı değerleri arasındaki fark kar ve zarar hesabına geçirilir. İşletme hesabı esasında defter tutan mükelleflerle serbest meslek kazanç defteri tutan mükellefler bu farkı defterlerinde hasılat veya gider kaydederler.

Amortisman ayrılmış olanların değeri ayrılmış amortismanlar düşüldükten sonra kalan meblağdır.

Devir ve trampa satış hükmündedir.

Şu kadar ki, satılan iktisadi kıymetlerin yenilenmesi, işin mahiyetine göre zaruri bulunur veya bu hususta işletmeyi idare edenlerce karar verilmiş ve teşebbüse geçilmiş olursa bu takdirde, satıştan tahassül eden (oluşan) kâr, yenileme giderlerini karşılamak üzere, pasifte geçici bir hesapta azami üç yıl süre ile tutulabilir. Her ne sebeple olursa olsun bu süre içinde kullanılmamış olan karlar üçüncü yılın vergi matrahına eklenir. Üç yıldan önce işin terki, devri veya işletmenin tasfiyesi halinde bu kârlar o yılın matrahına eklenir.

Yukarıdaki esaslar dahilinde yeni değerlerin iktisabında kullanılan kâr, yeni değerler üzerinden bu kanun hükümlerine göre ayrılacak amortismanlara mahsup edilir. Bu mahsup tamamlandıktan sonra itfa edilmemiş olarak kalan değerlerin amortismanına devam olunur.”

VUK’un ‘‘Amortismana Tabi Malların Sigorta Tazminatı’’ başlıklı 329. maddesi uyarınca;

“Yangın, deprem, sel, su basması gibi afetler yüzünden tamamen veya kısmen zıyaa, uğrayan ATİK’ler için alınan sigorta tazminatı bunların değerinden (Amortismanlı olanlarda ayrılmış olan amortisman çıktıktan sonra kalan değerden) fazla veya eksik olduğu takdirde farkı kar veya zarar hesabına geçirilir.

Şu kadar ki, alınan sigorta tazminatı ile zıyaa, uğrayan malların yenilenmesi işin mahiyetine göre zaruri bulunur veya bu hususta işletmeyi idare edenlerce karar verilmiş ve teşebbüse geçilmiş olursa bu takdirde tazminat fazlası, yenileme giderlerini karşılamak üzere, pasifte geçici bir hesapta azami üç yıl süre ile tutulabilir. Bu süre içinde kullanılmamış olan tazminat farkları kâra ilave olunur.

Üç yıldan önce işin terki, devri veya işletmenin tasfiyesi halinde bu tazminat fazlası, o yılın matrahına eklenir.

Yukarıdaki esaslar dahilinde yeni değerlerin iktisabında kullanılan tazminat fazlası, yeni değerler üzerinden bu Kanun hükümlerine göre ayrılacak amortismanlara mahsup edilir. Bu mahsup tamamlandıktan sonra itfa edilmemiş olarak kalan değerlerin amortismanına devam olunur.” hükümlerine yer verilmiştir.

İdari Görüş

Söz konusu kanun maddelerinden de anlaşılacağı üzere satılan ya da hasara uğrayarak karşılığında tazminat alınan iktisadi kıymetle yeni alınan iktisadi kıymetin aynı cins olması ve aynı işi ifa ediyor olması gerekmektedir. Burada aynı model-tip ya da kapasitede iktisadi kıymetin alınması ya da sıfır bir iktisadi kıymet alınması kastedilmemektedir, sadece aynı hizmeti görmesi ve aynı cinsten olması yeterlidir.

Örneğin idari büro olarak kullanılan gayrimenkulün satılarak üretim için fabrika-atölye alınmak istenmesi, vinçin satılarak yerine kepçe alınmak istenmesi aynı amaca hizmet etmediğinden ve aynı cinsten olmadıklarından yenileme fonu uygulamasından yararlanamaz. Ancak yolcu taşımacılığında kullanılan otobüsün satılarak kapasitesi ve donanımı daha yüksek otobüs alınması halinde diğer şartlara da uyulması koşuluyla yenileme fonundan faydalanılabilir.

GİB tarafından verilen muhtelif özelgelerde de, şehirlerarası yolcu taşımacılığı faaliyetinde kullanılan otobüsün satışı dolayısıyla ayrılan yenileme fonunun, şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyeti için minibüs alımında kullanılmasının mümkün olmadığı, bir başka özelgede de “kara taşımacılığında kullanılan akaryakıt tankerlerinin satışı dolayısıyla ayrılan yenileme fonunun yine akaryakıt taşımacılığında kullanılmak üzere alınan deniz tankerleri için kullanılmasının mümkün olmadığı vurgulanmıştır.

Özetle yenileme fonu oluşturulmasının koşulları aşağıdaki gibidir;

  • Satılanın amortismana tabi iktisadi kıymet olması
  • Yenileme kararının verilmiş olması
  • Aynı türden (neviden) yeni iktisadi kıymet alınması
  • Kârın 3 yıl süre ile fonda tutulması

Yenileme fonuna alınan iktisadi kıymet satış kârı, vergisiz olarak bu fonda üç yıl boyunca tutulabilir. Bu fon, yeni bir iktisadi kıymet alınması halinde alınan iktisadi kıymetin amortismanlarının mahsubu suretiyle kapatılır. Üçüncü yılın sonunda mahsup suretiyle kapatılamayan bir tutar kalmışsa veya yeni bir iktisadi kıymet alınmayarak hiç kullanılmamışsa, fonda yer alan tutar, üçüncü yılın vergi matrahına eklenerek vergilendirilir.

Buraya kadar her şey güzel, peki üç yıllık süre ne zaman başlayacak? Bu soru GİB ile Danıştay arasında da görüş ayrılıklarına neden olmuştur.  Üç yıllık sürenin başlangıç yılını GİB satışın yapıldığı ve dolayısıyla yenileme fonunun oluşturulduğu yılı birinci yıl olarak kabul ederken, Danıştay ise satış yapılarak yenileme fonunun oluşturulduğu yılı izleyen birinci yıl olarak kabul etmektedir.

Yeni Uygulama

26 Ekim 2021 tarih ve 31640 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan 7338 sayılı Vergi Usul Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 36. ve 37. maddeleriyle söz konusu ihtilaf giderilmeye çalışılmıştır.

Söz konusu düzenlemede mevcut ihtilaflı durumun giderilmesi amaçlanmışsa da amaca ne kadar ulaşılmıştır tartışılabilir.

Neden böyle dediğimizi küçük bir örnekle açıklayalım;

Söz konusu Kanunun 36. maddesinin (a) bendine göre; yenileme fonu “satışın yapıldığı tarihi takip eden üçüncü takvim yılı sonuna kadar pasifte geçici bir hesapta tutulabilir” ifadesi yer almaktadır. Yani bir şirket bugün bir iktisadi kıymetini satsa, mevcut kârını 31 Aralık 2023 tarihine kadar özel fon hesabında tutabilecektir. Bu şekilde şirket yenileme fonunu 3 yıl değil, 2 yıl 3 ay bilançosunda bulundurabilecektir.

Ancak aynı fıkranın (ç) bendinde “satışın yapıldığı yılı takip eden üçüncü takvim yılı sonu” ifadesi kullanılmaktadır. Bu bende göre şirket iktisadi kıymetini bugün satarsa yenileme fonunu 31 Aralık 2024 tarihine kadar bilançosunda tutabilecektir.

Kanun kapsamında uygulama esnasında (ç) bendinin dikkate alınacağını nitekim yargı kararlarının da bu yönde olduğu varsayımıyla yenileme fonuna ilişkin muhasebe kayıtlarını aşağıda bir örnekle dikkatinize sunarız.

Örnek:

İşletme 2020 yılında 250.000 TL’ye aldığı kamyonete %20 oranında üç yıl amortisman ayırmış, ilgili araç 15.08.2023 tarihinde 190.000 + KDV tutarıyla satılmıştır. Yönetimce yeni kamyonet alım kararı alınmış ve 20.10.2023 tarihinde 400.000 + KDV’ye peşin yeni kamyonet alınmıştır. Yeni kamyonetin de amortisman oranı %20’dir. Satılan kamyonetten doğan kâr yenileme fonu olarak ayrılmıştır.

Bu durumda yapılacak muhasebe kayıtları şöyledir;

Kamyonetin Satış Kaydı

________________________15.08.2023 ________________________

102 Bankalar                                                              224.200

257 Birikmiş Amortisman (3×50.000)                 150.000

254 Taşıtlar                                                                                                 250.000

391 Hesaplanan KDV                                                                                  34.200

679 Diğer Olağan Gelir ve Karlar                                                             90.000

_________________________ ……. _______________________

 

Kârın Yenileme Fonuna Devri

________________________15.08.2024 ________________________

679 Diğer Olağan Gelir ve Karlar                           90.000

549 Yenileme Fonu                                                                               90.000

_________________________ ……. _______________________

 

Yeni Kamyonet Alınması

________________________20.10.2024 ________________________

254 Taşıtlar                                                                 400.000

191 İndirilecek KDV                                                     72.000

102 Bankalar                                                                                        472.000

_________________________ ……. _______________________

 

________________________31.12.2024 _________________________

549 Özel Fonlar                                                              80.000

257 Birikmiş Amortisman                                                                  80.000

400.000x %20=80.000 TL (1.Yıl)

_________________________ ……. _______________________

 

İkinci Yıl Amortisman Kaydı

________________________31.12.2024 _________________________

549 Özel Fonlar                                                         10.000

760 Pazarlama, Satış Dağıtım Giderleri              70.000

257 Birikmiş Amortisman                                                                80.000

_________________________ ……. _______________________

 

Eğer şirket yeni bir araç alma yönünde karar almaz ve alım yapılmazsa 3. yılsonunda aşağıdaki kayıt yapılır.

________________________31.12.2025 _________________________

549 Özel Fonlar                                                          90.000

671 Önceki Dönem Gelir ve  Kârları                                                  90.000

_________________________ ……. _______________________

 

Konuyla ilgili olarak Hazine ve Maliye Bakanlığı Genel Tebliğ düzeyinde ikincil bir mevzuat yayınlayacaktır.

Gelişmelerden sizleri haberdar etmeye devam edeceğiz.

Bülten ile ilgili sorularınız için danışmanlarımızla iletişime geçebilirsiniz.

PDF görüntülemek için tıklayınız.

Saygılarımızla,

Taxia | Tax & Advisory

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir