Blog Makale Yayınlar

Rehber | Yatırımların Karşılıklı Teşviki Anlaşmaları

No       : 2021-064

Tarih : 18.06.2021

Konu  : Rehber | Türkiye’nin Yatırımların Karşılıklı Teşviki Anlaşmaları

Dünya ticareti ve doğrudan yatırımlar olanca hızıyla devam etmektedir. Covid süresince bile belli hammadde ve lojistik sıkıntılara rağmen dünya ekonomisinin tekrar büyüme rotasına dönmesi bekleniyor.

Son yıllarda doğrudan yabancı yatırımlardan Türkiye’nin aldığı pay ve Türkiye kökenli yurt dışı yatırımların sayısı ve hacmi de çok hızlı bir şekilde artmaktadır.

Ülkeler arasında ticaret, yatırımlar ve serbest ekonomik ilişkilerin korunduğu lokal mevzuat kadar ülkeler arası iş birliğine ilişkin anlaşmalar, ulus üstü ve uluslararası anlaşmalar önemli rol oynamaktadır. Merkantilist iktisat kuramına göre liberal ve kapitalist ekonomi her ülkenin en iyi olduğu alanda üretmesini ve “piyasanın süpüreceği” felsefesine dayanmaktadır. Bu açıdan bakınca çok uluslu işletmeler çıktığı ülke veya ulustan bağımsız olarak bulduğu en uygun ortamda yatırım yapma tercihinde bulunmaktadır.

Ülkeler arası yatırımların artan önemi ve Türkiye’nin doğrudan sermaye çekmesinin yanında son zamanlarda dışarıya sermaye ihraç eden bir ülke olduğunu da düşünerek yatırımların ülkeler arasında nasıl korunduğunu yazmak istedik. Bu sebeple bu Rehberde size Türkiye’nin ilkini 1962’de Almanya ile imzaladığı Yatırımların Karşılıklı Teşviki Anlaşmalarıyla ilgili bilgi sunacağız.

Anlaşmaların Niteliği

Türkiye’nin yatırım mevzuatı, uluslararası standartlara uygunluğu ve sadeliğinin yanında tüm yatırımcılara eşit muamele sunmaktadır. Yatırım mevzuatının temelini; 5084 sayılı Yatırımların ve İstihdamın Teşviki Kanunu, 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu, Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu Uygulama Yönetmeliği, çok taraflı ve ikili anlaşmalar ile sektörel bazda yatırımların teşvikini düzenleyen muhtelif kanunlar ve ilgili alt düzenlemeler oluşturmaktadır.

Bu anlaşmalar, çifte vergilemenin önlenmesi, yatırımların karşılıklı olarak teşviki ve korunmasına ilişkin anlaşmalar, ekonomik ve ticari iş birliği, gümrük, ticaret ve sosyal güvenliğe ilişkin ülkeler arası anlaşmalardır.

Müzakereleri Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen ve Türkiye’nin bugüne kadar 108 ülkeyle imzalamış olduğu Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması (YKTK) Anlaşmaları, yabancı bir ülkede yatırım yapan yatırımcılar için büyük önem taşıyan; yatırımcıya ev sahibi ülke tarafından uygulanacak muamelenin sınırlarının belirlenmesi, yatırım yaptıkları ülkelerdeki temel hak ve menfaatlerinin uluslararası hukuk temelinde korunması, kar transferlerinin güvence altına alınması, ev sahibi devletçe yapılması muhtemel kamulaştırma işlemlerinin şartlarının belirlenmesi ve uyuşmazlık halinde uluslararası tahkime başvurulması gibi “olmazsa olmaz” hükümler içeren temel nitelikte anlaşmalardır.[1]

Bu çerçevede, ülkemizce imzalanmış ve yürürlüğe konmuş olan YKTK Anlaşmalarının tarafı olan yabancı bir ülkede yatırım yapan Türk yatırımcılarının yatırımlarının korunması açısından da YKTK Anlaşmaları önemli hükümler içermektedirler.

Anlaşmaların bir kısmı daha sonra yürürlükten kaldırılmış bazı ülkelerle ise değişen şartlara uygun ikinci bir anlaşma imzalanmış olabilir.

Bangladeş, Belarus, Çin, Güney Kore, Gürcistan, Hırvatistan, Kırgızistan, Litvanya, Moldova, Özbekistan, Pakistan, Singapur, Tunus ve Ürdün ile ya yeni Anlaşma imzalanmış veya Protokol düzenlenmiştir.

Yeni Anlaşmalar

2020 Ocak ayında toplam 4 anlaşma daha Resmî Gazetede yayımlanmıştır. Bunlar Gana, Zambiya, Özbekistan ve Mali ile imzalanan anlaşmalardır. Daha sonra ise Gürcistan ile yapılan Anlaşma yayımlanmıştır.

Anlaşma Ülkesi Kanun Noİmza Tarihiİmzalandığı YerRG Tarihi
 

Türkiye ile Gana Anlaşması

72021 Mart 2016Akra /Gana17 Ocak 2020
Türkiye ile Zambiya Anlaşması720328 Temmuz 2018Lusaka /Zambiya17 Ocak 2020
Türkiye ile Mali Anlaşması72132 Mart 2018Bamaka / Mali31 Ocak 2020
Türkiye ile Özbekistan Anlaşması721425 Ekim 2017Ankara31 Ocak 2020
Türkiye ile Gürcistan Anlaşması728519 Temmuz 2016Ankara11 Mart 2021

29 Temmuz 2015 tarihinde Pekin’de imzalanan ve 7111 sayılı Kanunla onaylanması uygun bulunan “Türkiye Çin Anlaşması” 1 Ekim 2020 tarihli ve 3039 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla onaylanmıştır.

Ayrıca, TBMM Genel Kurulda yasalaşması beklenen çok sayıda Anlaşma bulunmaktadır. Hali hazırda 108 ülke ile Anlaşma bulunmaktadır. TBMM Genel Kurul’da ise Kamboçya, Filistin, Fildişi Sahili, Belarus ve Moldova ile yapılan Anlaşmalar görüşülmeyi beklemektedir.

Bu anlaşmaların Resmî Gazetede yayımlanan metinleri ve tarihleri kadar Cumhurbaşkanı Kararıyla 9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 2 ve 3ncü maddelerine istinaden yürürlük tarihlerine de ayrıca bakılmalıdır.

Örneğin, Gürcistan ile yapılan Anlaşmanın onaylanmasına ilişkin 4024 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı 1 Haziran 2021 tarihinde yayımlanmıştır.

Önemi

Genel olarak YKTK Anlaşmaları, yabancı yatırımcılara milli muamele ve en çok gözetilen ulus (MFN) prensipleri çerçevesinde muamele edilmesini, kamulaştırma veya devletleştirme halinde yatırımın gerçek bedelinin gecikmeksizin ödenmesi ve transferini, transferlerin gecikmeksizin yapılmasını, savaş veya iç karışıklık hallerinde milli muamele ilkesi çerçevesinde zarar gören yatırımcılara tazminat ödenebilmesini ve yatırımcılarla devlet arasında herhangi bir uyuşmazlığın ortaya çıkması halinde yabancı yatırımcıların daha objektif ve hızlı işlediği gerekçesiyle tercih ettiği uluslararası tahkim imkanının tanınmasını garanti altına almaktadır.

Örnek olarak; Yemen ile ülkemiz arasında 7 Eylül 2000 tarihinde imzalanan YKTK Anlaşması ile her iki ülke yatırımcılarının birbirlerinin ülkesindeki yatırımlarına milli muamele ve en çok gözetilen ulus prensipleri çerçevesinde muamele edileceği, bunların yatırımlarının kamu yararı olmaksızın kamulaştırılamayacağı, kamulaştırılmaları halinde ise, kamulaştırmanın yürürlükteki hukuka uygun olarak, hızlı bir şekilde yeterince tazminat ödenerek yapılabileceği, yatırımcıların yatırımları ile ilgili her türlü kar veya gelir transferini serbestçe gerçekleştirebileceği ve yatırımcı ile yatırımın bulunduğu ülkenin devleti arasında yatırımla ilgili olarak ortaya çıkan uyuşmazlığın çözümünde uluslararası tahkime gidilebileceği hükme bağlanmaktadır.

Ayrıca Türkiye’nin 10 üyeli Ekonomik İş birliği Teşkilatı ile imzaladığı 7 Temmuz 2005 trihli Yatırımların Teşviki ve Korunması Anlaşması yürürlüktedir. Bu Anlaşmanın 9/7’nci maddesinin değiştirilmesine ilişkin Protokol de 7 Nisan 2007 tarihinde Antalya’da imzalanmış ve 7291 sayılı Yasa ile bu Anlaşma’yı değiştiren Protokol 25 Şubat 2021 tarihinde TBMM’de kabul edilmiştir.

PDF indirmek için tıklayınız.

Bu konuyla ilgili herhangi bir sorunuz için vergi ve yatırım uzmanlarımıza danışabilirsiniz.

Sevgi ve saygılarımızla,

Tax & International Advisory | Taxia & Taxademy

 

[1]Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir